Yn y drydedd o'n cyfres o gyfweliadau sy'n cysylltu â sefydliadau eraill yng Nghymru sy'n rhannu ein gwerthoedd craidd o leihau gwastraff, rhannu sgiliau a chydlyniant cymunedol, cyfarfûm â Chloe Masefield. Sefydlodd Chloe a’i gŵr Robin a’i rheoli Natural Weigh yng Nghrucywel, sef y siop ddiwastraff gyntaf yng Nghymru. Roeddwn yn chwilfrydig i ddarganfod mwy am eu menter a’r hyn a’u hysgogodd i gymryd y cam dewr hwn:
“Roedd Robin a minnau’n gweithio yn y gwyddorau amgylcheddol ar lefel polisi, ond roedden ni wir eisiau mynd i’r afael â’r her blastig sy’n wynebu ein planed mewn ffordd ymarferol a mwy brys. Gwyddom ei bod yn aml yn anodd siopa heb ddefnyddio pecynnau fel defnyddwyr. Yna cawsom foment “bwlb golau” ar daith i Totnes yn Nyfnaint pan ddarganfuom y siop ddiwastraff gyntaf yn y DU, Earth.Food.Love. Roeddem yn meddwl ei fod yn syniad gwych ac yn rhywbeth y gallem ei roi ar waith yng Nghymru.
Roeddem yn byw ychydig y tu allan i Gasnewydd ar y pryd ac yn gwneud llawer o ymchwil marchnad er mwyn dewis ble i agor ein siop. Canfuom fod trigolion Crucywel yn dangos lefel uchel o ymwybyddiaeth amgylcheddol ac, fel y byddai lwc yn ei chael, roedd uned siop yn wag yn y dref. Roedd hyn wedi digwydd oherwydd bod y gymuned leol wedi prynu tafarn (The Corn Exchange) yng nghanol y dref gan ei bod yn benderfynol o beidio â chaniatáu i gadwyn archfarchnad fawr ei meddiannu. Trowyd y dafarn hon yn 3 uned siopa a 3 fflat. Roedd y lleoliad yn berffaith ar gyfer ein syniad a chawsom gefnogaeth aruthrol gan y gymuned leol, yn rhannol oherwydd bod gan lawer hefyd gyfran yn y siop yr oeddem yn ei rhentu.”
Roeddwn yn awyddus i ddarganfod mwy am sut mae Natural Weigh yn helpu i leihau gwastraff, un o brif amcanion Caffi Trwsio Cymru, yn arbennig o berthnasol y mis hwn, gan ein bod yn cael ein hannog i feddwl mwy am ddod yn rhydd o blastig bob mis Gorffennaf fel rhan o #plasticchallenge: https://www.plasticfreejuly.org/
“Mae dileu gwastraff cartref yn allweddol i’r hyn rydyn ni’n ei wneud. Mae rhywbeth fel traean o blastig untro yn cael ei ddefnyddio mewn pecynnu bwyd, felly mae defnyddwyr yn ei chael hi'n anodd iawn osgoi defnyddio pecynnau ar gyfer nwyddau sych fel pasta a reis. Felly, gan y gall ein cwsmeriaid ddod â'u cynwysyddion eu hunain i mewn a phrynu cynhyrchion heb eu pecynnu, gallant leihau eu gwastraff. Rydym yn prynu'r rhan fwyaf o'n cynnyrch mewn sachau papur 25kg neu mewn cynwysyddion y gellir eu hailddefnyddio. Edrychwn hefyd ar y gwastraff a gynhyrchir yn ein cadwyn gyflenwi gyfan. Rydym yn ceisio ailddefnyddio lle y gallwn, gan ddefnyddio’r economi gylchol. Er enghraifft, mae'r drymiau sy'n dal cynhyrchion hylif fel hylif golchi llestri a siampŵau/cyflyrwyr yn cael eu dychwelyd, eu glanhau a'u hailddefnyddio. Mae gennym gyflenwyr lleol sy'n darparu mêl a finegr seidr yn eu cynwysyddion eu hunain sy'n cael eu dychwelyd iddynt i'w hailddefnyddio. Rydym hefyd yn gwerthu sudd afal lleol sy'n cael ei werthu mewn poteli dychweladwy yn union fel y gwasanaeth llaeth hen ffasiwn.
Lle rydym yn derbyn deunydd pacio, rydym yn dod o hyd i ffyrdd o'i ailddefnyddio. Er enghraifft, mae'r sachau papur a'r blychau cardbord yn cael eu rhoi i dyddynwyr lleol fel y gallant eu defnyddio fel tomwellt ar eu rhandiroedd. Mae yna gyfleuster ailgylchu yng Nghwmbrân sy’n arbenigo mewn plastig “ymestyn”, felly os cawn ni ddim o hwn, rydyn ni’n ei anfon yno. Rydym hefyd yn defnyddio Terracycle (https://www.terracycle.com/en-GB/) ar gyfer y rhai anoddaf i ailgylchu plastig. Yr unig beth y mae’n rhaid i ni ei anfon i safleoedd tirlenwi yw’r selotep yr ydym yn ei dynnu o’n pecynnau gan nad ydym, ar hyn o bryd, yn gwybod sut y gellir ei ailgylchu.”
Mae rhannu sgiliau hefyd yn un o werthoedd craidd Caffi Trwsio Cymru gan fod ein hymwelwyr yn cael eu gwahodd i eistedd gyda’u hatgyweiriwyr gwirfoddol i wylio a thrafod y gwaith atgyweirio, gan alluogi sgiliau i gael eu trosglwyddo. Roeddwn i’n meddwl tybed i ba raddau roedd hyn yn berthnasol i weithgareddau Natural Weigh:
“Nid ein hardal ni yw hon mewn gwirionedd, er ein bod wedi rhoi rhai sgyrsiau i grwpiau cymunedol lleol fel Sefydliad y Merched a chlwb rotari yn ogystal ag ysgolion lleol. Wedi dweud hynny, rydym yn cael sgyrsiau pwysig yn rheolaidd gyda'n cwsmeriaid gan fod eu rhesymau dros ymweld â ni yn amrywio'n fawr. Mae rhai wedi eu gorlethu ychydig gan nad ydynt wedi gweld unrhyw beth tebyg i Natural Weigh o'r blaen a mynd i mewn i'r siop gyda chwpan coffi untro neu botel blastig o ddŵr. Mae ganddynt ddiddordeb mewn darganfod mwy a gofynnwn iddynt a ydynt wedi gweld dewisiadau eraill neu'n gwybod beth y gallant ei wneud os ydynt am roi'r gorau i ddefnyddio cwpanau coffi a photeli dŵr untro. Efallai y bydd cwsmeriaid eraill yn dechrau trwy ddod i mewn ac ail-lenwi eu cynhwysydd â hylif golchi llestri, ond yn raddol yn gwneud mwy a mwy o newidiadau gan wirioni ar ddefnyddio cynwysyddion y gellir eu hailddefnyddio.
Rydym yn aml yn cael sgyrsiau ysbrydoledig iawn. Er enghraifft, mae un o'n cwsmeriaid yn gweithio mewn ffreutur ysgol ac roedd wir eisiau gwneud rhywbeth i leihau faint o blastig untro sy'n cael ei ddefnyddio bob dydd, ond roedd yn rhy nerfus i godi'r pwnc yn y gwaith. Yn y diwedd fe wnaeth ac mae'r ysgol bellach yn defnyddio llai o blastig ac mae hi wedi sefydlu casgliad pecynnau creision Terracycle sydd wedi mynd i lawr yn dda iawn sy'n gyffrous iawn. Felly, er nad ydym yn cynnal digwyddiadau mewn gwirionedd, gallwn drafod ac annog cwsmeriaid sydd am wneud newid ond nad ydynt yn hollol siŵr beth i’w wneud.”
Roedd yn ymddangos o’n sgwrs fod cydlyniant cymunedol yn rhan annatod o Natural Weigh, un arall o werthoedd craidd Caffi Trwsio Cymru:
“Mae gennym ni ffocws cymunedol anarferol iawn. Mae Crucywel yn llawn o siopau bach annibynnol ac mae'n arferol i berchnogion y busnes fod y tu ôl i'r cownter. Mae Robin a minnau’n gweithio yn y siop gyda’n gilydd ac rydyn ni wir yn teimlo ein bod ni’n rhan o gymuned, er bod angen i ni gymryd cam yn ôl gyda’r sefyllfa COVID-19 bresennol.
Rydym yn rhentu’r siop gan y cwmni cyfyngedig a sefydlwyd i brynu’r dafarn ac sydd â dros 250 o aelodau. Roedd hyn i bob pwrpas yn golygu ein bod wedi cael cefnogaeth ar unwaith gan dros 250 o bobl leol. O’r cychwyn cyntaf, roedden ni’n gyffrous iawn gan eu bod nhw wir wedi helpu gyda’r prosiect ac eisiau iddo lwyddo. Yn wir, cyn bo hir byddwn yn symud i uned fwy o fewn y safle gan ein bod bellach yn gallu ehangu.”
Fel y gwyddoch mae'n debyg, nid ydym wedi gallu cynnal ein caffis dros dro ers mis Mawrth, ond rydym wedi bod yn ffrydio digwyddiadau yn lle hynny. Roeddwn i eisiau gwybod ychydig mwy am sut mae sefyllfa COVID-19 wedi effeithio ar fusnes:
“Cyn gynted ag y dechreuodd y cloi, fe wnaethon ni roi’r gorau i ddanfoniadau cenedlaethol ond fe wnaethom barhau i wneud danfoniadau lleol. Roedd ein staff a'n cwsmeriaid yn wirioneddol ddeallus, felly roeddem yn gallu dod o hyd i ffyrdd o barhau i fasnachu. Mae’r siop yn fach felly dim ond un aelod o staff oedd yn gallu gweithio ar unrhyw adeg, felly ar y dechrau roedd yn rhaid i’n staff weithio ar eu pen eu hunain a phacio archebion drwy’r dydd. Yna gwirfoddolodd rhai o'n cwsmeriaid i ddosbarthu'r nwyddau i ni. Fe wnaethom agor un diwrnod yr wythnos hefyd, ond, i leihau'r risg o groeshalogi, nid oedd ein cwsmeriaid yn gallu dod â'u cynwysyddion eu hunain ac roedd yn rhaid iddynt ddefnyddio ein bagiau papur yn lle hynny.
Rwy'n falch o ddweud ein bod bellach ar agor 5 diwrnod yr wythnos, ond yn dal i wneud danfoniadau ddydd Llun wrth i ni bacio archebion pan fydd y siop ar gau. Bu'n rhaid i ni wneud addasiadau, gan lanweithio'r dolenni'n rheolaidd a dim ond un person y gallwn ei ganiatáu yn y siop ar y tro. Mae pawb wedi bod yn deall yn iawn, felly mae hynny wedi bod yn wych. Gall cwsmeriaid gymryd eu hamser yn y siop a chael lle i fwynhau eu profiad siopa.”
Felly, os ydych chi wedi cael eich ysbrydoli a hoffech chi gael gwybod mwy, edrychwch ar wefan Natural Weigh: https://naturalweigh.co.uk/
Ymunwch â ni y tro nesaf i ddarganfod mwy am fudiad Cymreig arall sy’n rhannu ein gwerthoedd craidd.
